australian libraries gateway یا دروازه کتابخانه های استرالیا پایگاهی است که از نقشه برای مکان یابی کتابخانه های دارنده مدرک استفاده می کند. به این ترتیب که کاربر می تواند روی ناحیه ای از نقشه کشور استرالیا کلیک کند و کتابخانه های مورد نظر خود را انتخاب کند. این امکان در پیشبرد اهداف اشتراک منابع سودمند است چرا که کاربر طبق در نظرگرفتن مکان جغرافیایی کتابخانه موردنظر خود اقدام به درخواست منبع از طریق امانت بین کتابخانه ها می نماید و حتی می تواند امکان مراجعه به کتابخانه مورد نظر خود را بررسی کند.

 يك سرويس مدرن اينترنتي براي استرالياييها است كه امكان دسترسي به پايگاه ملي منابع در كتابخانه‌هاي استراليا را كه Australian National Bibliographic Database خوانده مي‌شود فراهم مي‌كند. بیش از ۱۴۰۰ کتابخانه در مدیریت مجموعه خود از  آن استفاده می کنند. در اين سرويس مي‌توان هر منبع و محل نگهداري آن را مكان‌يابي كرد. همچنين اين سرويس از طريق تحويل ركوردهاي مارك و ارائه خدمات تحويل مدرك از اشتراك منابع و همكاري بين كتابخانه ها نيز پشتيباني مي‌كند. اين سرويس در سال 2005 جايگزين سيستم سابق يعني كينتيكاشد  كه آن هم جايگزين شبكه كتابشناختي استراليا يا NBA بود. منبع

پایگاه کتابشناختی ملی(NBD) در سال 1981 توسط كتابخانه ملي استراليا راه اندازي شد. اين فهرستگان اطلاعات موجودي بيش از 850 كتابخانه را در سطح استراليا در اختيار دارد و بيش از 1500 كتابخانه به اطلاعات آن دسترسي دارند. اطلاعات آن نيز توسط كتابخانه ملي استراليا مرتب منتشر مي‌شود. كتابخانه‌ها از طريق ALG يا دروازة كتابخانه‌هاي استراليايي مي‌توانند از طريق برخط از اين فهرستگان استفاده كنند. منبع

COPAC فهرستگاني است كه امكان دسترسي آزاد به فهرستهاي برخط اعضا كنسرسيوم كتابخانه‌هاي پژوهشي (CURL) را فراهم مي‌كند. داراي بيش از 31 ميليون ركورد از 27 كتابخانه عضو است كه برخي از بزرگترين كتابخانه‌هاي تحقيقاتي در انگلستان، ايرلند را شامل مي‌باشد. دانشگاههاي شركت‌كننده شامل دانشگاه كمريج، دانشگاه ادينبورگ، دانشگاه گلاسگو، دانشگاه ليدز، آكسفورد، و ساير موسسات عضو مي‌باشند. اين فهرستگان حتي شامل تعداد كمي از مجموعه‌هاي تخصصي كتابخانه‌هاي تحقيقاتي غير عضو   هم مي‌باشد.

ملاکهای زیادی برای دسته بندی فهرستگانها وجود دارند. مثل حوزه جغرافیایی، مثلا فهرستگان جهان، فهرستگان کتب لاتین در ایران، و فهرستگانهای ایالتی و منطقه ای بسیار دیگر. همینطور از نظر در برگیری مواد تحت پوشش، از این نوع فهرستگانها می توان به فهرستگانهای نشریات ادواری، فهرستگان مواد موسیقیایی، اسناد دولتی، مواد دیداری- شنیداری و ... اشاره کرد. بر اساس موضوع هم می توان فهرستگانها را رده بندی نمود، مثل فهرستگان علوم زمین در ایران. و با ظهور فناوریهای نوین می توان فهرستگانها را به دو نوع چاپی و الکترونیکی هم طبقه بندی نمود. البته دسته بندیهای دیگری از نظر روش تشکیل فهرستگانها وجود دارد. اغلب فهرستگانها در دو روش متمرکز و غیر متمرکز ایجاد می شوند. که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارا هستند.

• ساعت آرا، ناهید. ۱۳۵۵. فهرست مشترک کتابهای مرکز اطلاعات هسته ای (فهرستگان ماه)
• اشرف، مینا. ۱۳۴۸. فهرست مشترک مجلات علوم اجتماعی
• دانشور، ویدا. ۱۳۵۰. فهرست مشترک مجلات علوم خالص دانشگاه تهران
• درب امامیه، محمدتقی. ۱۳۵۵. فهرست مشترک نشریات ادواری در کتاب
• شریف مقدم، هادی. ۱۳۷۰. بررسی لزوم ایجاد شبکه فهرستگان کامپیوتری در کتابخانه دانشگاه علامه طباطبایی

جناب آقای طاهری نسبت به پست worldcat از جهت قديمي بودن مطالب آن تذكر داده‌اند كه ضمن تشكر از تذكر بجاي ايشان اطلاعات آماري مندرج در سايت worldcat  به اين شرح ارائه مي‌شود:

• بيش از 68 ميليون ركورد كتابشناختي
• همكاري بيش از 55000 كتابخانه عضو از سراسر جهان
• اضافه شدن يك ركورد در هر ثانيه
• تكميل يك درخواست امانت بين كتابخانه ها براي استفاده از اين شبكه در هر چهار ثانيه
• جستجوي يك كاربر در هر ثانيه.
• در برگرفتن صدها زبان و فرهنگ مختلف از 110 كشور.

جناب آقای نوروزی منافع فهرستگان ملی ایران وب بنیاد یا مبتنی بر شبکه اینترنت را برای کتابخانه ها و به ویژه نظام پژوهشی کشور چنین ذکر کرده اند:

- صرفه جویی در ارز برای خریداری منابع خارجی

- کمک به روند پژوهش در کشور و در نهایت توسعه اقتصادی کشور

- کمک کردن به طرح امانت بین کتابخانه ای

- کمک به طرح اشتراک منابع

- صرفه جویی در زمان و در بودجه کل کتابخانه های عضو برای فهرست نویسی بنیادی منابع

- جلوگیری از خرید منابع تکراری حداقل در سطح یک دانشگاه یا شهر

 جناب آقای نوروزی لطف کرده و بنده را به مطالبی از وبلاگ خود ارجاع فرمودند. تعریف زیر از فهرستگان از ایشان نقل می شود:

این روزها که مشغول گردآوری اطلاعات در مورد فهرستگانهای وب بنیاد در ایران هستم متوجه شده ام که  پایگاههایی در ایران به نام فهرستگان وجود دارند که اصلا با تعریف فهرستگان سازگار نیستند. اغلب این پایگاهها بیشتر ویژگیهای نمایه ها یا فهرستهای کتابخانه ای را دارند تا فهرستگانها. در این مورد بیشتر بحث خواهد شد.

فهرستگان يا فهرست مشترك ، فهرستي است كه مارا از تمام كتابهاي چند كتابخانه، كه دريك مجموعه فرهنگي و دانشگاهي ، يا دريك شهر، يا در سراسر يك كشور قرار دارد، آگاه مي كند، و در چنين فهرستي ، علاوه بر اطلاعات كتابشناختي و نشانه بازيابي هر كتاب ، نام كتابخانه أي كه كتاب درآن است ، نيز ذكر مي شود. وجود فهرستگان، به هر يك از كتابخانه هاي مجموعه امكان مي دهد كه در خريد كتاب صرفه جويي كنند، و با امانت دادن بين كتابخانه هاي مجموعه ، نياز مراجعان يكديگر را برآورده سازند.   منبع: انوار، پروين. مآخذ شناسي و استفاده از كتابخانه. تهران: زوار، 1375

در  «وبلاگ گروهی کتابداران ایرانی»  فهرستگان وب بنیاد دیگری تحت عنوان «فهرستگان پژوهشی مرکز تحقیقات صدا و سیما» معرفی شده است.به نقل از این وبلاگ این فهرستگان پژوهشی بانک اطلاعاتی عظیمی است که بیش از یازده هزار نمایه پژوهشی را در حدود ۳۰۰ جلد کتاب تخصصی پژوهش فهرست نویسی کرده است. بنابراین این فهرستگان نیز به جمع فهرستگانهای وب بنیاد موجود در ایران افزوده می شود تا این فهرست کاملتر شود.

نمی دانم اصطلاح فهرستگان وب بنیاد درست است یا نه. به هر حال منظور آن است که با ظهور فناوری اطلاعات و شبکه های اینترنتی فهرستگانها هم از این وادی عقب نماندند و به جمع محصولات وبی پیوستند. فهرستگانهای وب بنیاد مشهوری وجود دارد. از جمله آنها فهرستگان oclc است كه فهرستگان جهان هم ناميده مي‌شود. خوشبختانه در ايران هم به تازگي اين نوع فهرستگانها ايجاد شده است:

• شبكه ملي كتابخانه‌هاي دانشگاهي و مراكز تحقيقاتي و فناوري
• فهرستگان علوم زمين
• فهرستگان جهاد (مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي)
• فهرستگان نوسا
• فهرستگان نشريات ادواري پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران
• بانك اطلاعات فهرستگان بهداشت و سلامت
• فهرستگان پژوهشی مرکز تحقیقات صدا و سیما

اميدوارم در آينده بتوانم به معرفي اين فهرستگانها بپردازم.

• فهرستگان ایران. فهرست درهم کرد نویسندگان
• فهرستگان ارتباطات: توصیفی- موضوعی
• فهرستگان کشاورزی ایران
• فهرستگان دیسکهای نوری در مراکز آموزشی و تحقیقات
• فهرستگان کتابهای بریل ایران
• فهرستگان کتابهای گویای ایران
• فهرستگان مجله هّای کتابداری و دکومانتاسیون کتابخانه های ایران

«فهرستگان آر. ال. جي.» مجموعة بي‌نظيري را در انواع مدارک و موضوعها و نزدیک به 400 زبان گرد آورده است. منبع

داراي بيش از 130 ميليون ركورد است، که  بيش از 40 درصد آن منابع غير انگليسي، سه ميليون ركورد براي منابع پيش از سال 1900 و دو ميليون ركورد به منابع  ميكروفيلمی است. ركوردهاي آن شامل مجموعه‌هاي كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تحقيقاتي، كتابخانه‌هاي ملي، مؤسسه‌هاي پژوهشي تخصصي، آرشيوها، موزه‌ها و ... مي‌باشند.

نوع منابع آن شامل كتاب، نقشه، فايلهاي كامپيوتري، موسيقي، نشريات ادواري، فتوكپيها و تصاوير متحرك و ...مي‌باشند.

ركوردها در اين فهرستگان شامل نامهاي كتابخانه‌هاي شركت‌كننده، همچنين شماره‌هاي بازيابي محلي براي دسترسي آسان است. ساختار اين پايگاه طوری است که می تون  ركورد كامل هر منبع فهرست‌نويسي شده را درج کرد و به راحتی آن را اصلاح نمود. اين ركوردها مي‌توانند شامل اطلاعات موجودي مؤسسه‌اي ، يادداشتهايي در مورد محتوا، تصاوير، اطلاعاتي دربارة نويسنده، قابليت دسترس پذيري نسخة ميكروفيلم، يا طرحهايي براي حفاظت ميكروفيلم، همچنين وجود نسخه الكترونيكي از منبع باشند.  

ركوردهاي آن از شركت‌كنندگان سراسر دنيا، از اروپا، روسيه، استراليا، نيوزيلند، كانادا، آسيا. فراهم می شوند. 

درصد زبانهاي موجود در اين فهرستگان در سال 2003 به این شرح بود:

انگليسي 50% آلماني8% فرانسه7% اسپانيايي 4%

چيني5/3% ايتاليايي5/3% ژاپني 3% روسي 5/2% لاتين1% ساير زبانها 5/17%

منبع

«ورلد کت» بزرگترین پایگاه کتابشناختی جهان است.كه حاوي بيش از 46 ميليون ركورد فهرست‌نويسي از كتابخانه‌هاي سراسر جهان بوده و هر پانزده ثانيه يك ركورد جديد به آن اضافه مي‌گردد. اين ركوردها شامل كتاب، نسخ دستي، نوارهاي ويدئويي و صوتي، نشريات ادواري، روزنامه‌ها، نقشه‌ها، و برنامه‌هاي كامپيوتري مي‌باشد. به علاوه محصولات ميكروفيلم و ميكروفيش را به شكل نوار يا فرمت كارتي فهرست مي‌كند. ورلدكات طرح‌هايي را براي توسعه مجموعه، فهرست‌نويسي، كنترل مستند، و خدمات گذشته‌نگر ارائه مي‌نمايد. مي‌توان از طريق سيستم‌هاي محلي به طور مستقيم به ورلدكت دسترسي يافت. منبع